Gebelik Öncesinde Hangi Testler Yapılmalı?
Gebelik planlayan kadınlar için hamilelik öncesinde yapılan test ve değerlendirmeler sadece gebe kalmayı kolaylaştırmak için değil aynı zamanda anne adayının genel sağlık durumunu incelemek, hamilelik sürecine zarar verebilecek hastalık ve enfeksiyonları erkenden tespit etmek, mevcut riskleri olabildiğince azaltmak ve hamilelik için en uygun koşulları sağlamak için uygulanır. Kısaca cevaplamak gerekirse anne adayına gebelik öncesi; tam kan sayımı, kan şekeri, tiroid fonksiyonları, idrar testleri, enfeksiyon taramaları ve jinekolojik değerlendirmeler yapılır. Fakat tüm bu testlerin her anne adayına aynı şekilde uygulanması gerekmez. Uygulanacak test ve tetkikler kişinin yaşı, mevcut hastalıkları, kullandığı ilaçlar, geçmiş gebelik tecrübeleri, aile öyküsü ve kişisel risklerine göre belirlenir. Adana’da hastalarına hizmet veren Op. Dr. Gülşah Dalgacı gebelik öncesinde yapılması gereken testleri sizler için anlattı.
Gebelik Öncesi Muayene Neden Önemlidir?
Hamilelik öncesi yapılacak kontrollerin ilk aşaması genellikle laboratuvar tetkiklerinden önce kapsamlı bir doktor muayenesidir. Kişinin adet düzeni, geçmiş gebelik tecrübeleri, düşük ya da dış gebelik öyküsü bulunup bulunmaması, ameliyat geçmişi, kullandığı ilaçlar, kronik rahatsızlıkları, kalıtsal hastalıklar ve aşılama durumu hekim tarafından kapsamlı olarak değerlendirilir.
Diyabet, tiroid hastalığı ya da hipertansiyon benzeri kronik bir hastalık söz konusu ise gebelik başlamadan evvel hastalığın kontrol altına alınması gerekir. Benzer şekilde hamilelikte kullanılması sakıncalı olabileceği için bazı ilaçların kullanımının yeniden planlanması gerekebilir. Bu yüzden hamilelik düşünen anne adaylarının kullandıkları reçeteli ya da reçetesiz ilaçlar hakkında doktoruna bilgi vermesi gerekir.
Hamilelik öncesinde yapılacak test ve değerlendirmeler kimi zaman sadece anne adayını değil baba adayını da kapsayabilir. Özellikle kalıtsal hastalık öyküsü, tekrar eden gebelik kayıpları ya da genetik hastalık taşıyıcılığı söz konusu ise çiftin birlikte değerlendirilmesine karar verilebilir.
Gebelik Öncesinde Hangi Kan Testleri Yapılır?
Hamilelik öncesinde uygulanan kan testleri hem anne adayının genel sağlık durumunu hem de hamilelik açısından risk taşıyabilecek durumları incelememizi sağlar. Gebelik öncesinde en sık başvurulan kan testleri şu şekildedir:
- Tam kan sayımı
- Kan şekeri ölçümü
- Kan grubu ve Rh tayini
- Tiroid enfeksiyon testi
- Demir ve ferritin seviyesi ölçümü
- B12 ve Folat değerlendirmesi
- Enfeksiyon taramaları
- Karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri
Bu testlerin tüm anne adaylarına rutin olarak uygulanması zorunlu değildir. Hangi testlerin uygulanacağı kişiye ve kişisel faktörlere göre şekillenebilir.
Gebelik Öncesinde Hangi Enfeksiyon Testleri Yapılır?
Hamilelik öncesi yapılan değerlendirmede bazı enfeksiyonlar ve kişinin bağışıklık sisteminin bu enfeksiyonlara karşı verdiği yanıt önemlidir. Doktor eğer gerekli görürse Hepatit B, C, HIV, kızamıkçık ya da sifiliz gibi enfeksiyonlar açısından tarama yapabilir. Kızamıkçık bağışıklığının bilinmesi gebelik planlaması için özellikle önem taşır. Eğer kişinin bağışıklığı bulunmuyorsa hamilelik öncesinde aşılama konusu doktor tarafından değerlendirilir. Hamilelik sırasında uygulanamayan bazı canlı aşıların hamilelik öncesinde uygulanması gerekebilir. Bu yüzden anne adayının aşı geçmişi de muhakkak doktor tarafından değerlendirilmelidir. Hangi testlerin uygulanacağına anne adayının yaşam tarzı, geçmiş tarama sonuçları ve kişisel risk faktörleri dikkate alınarak karar verilir.
Gebelik Öncesinde Hepatit B, Hepatit C ve HIV Testleri Yapılır mı?
Hamilelik öncesinde anne adayı bulaşıcı hastalıklar açısından değerlendirilir. Doktor eğer gerekli görürse Hepatit B, Hepatit C, sifiliz ve HIV gibi enfeksiyonlara yönelik testler uygulayabilir.
Bu testler sadece anne adayının sağlık durumunu önlemek için uygulanmaz. Aynı zamanda hamilelik gerçekleşmeden önce tespit edilen bir enfeksiyonun değerlendirilmesi, gerekli tedavinin ya da takip planlamasının zamanında yapılabilmesi, enfeksiyonun anneden bebeğe bulaşma riskini azaltmak için de önemlidir. Özellikle cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar açısından risk taşıyan kişilerde doktor bazı ek testlere başvurabilir.
Gebelik Öncesinde İdrar Tahlili Yapılır mı?
Hamilelik öncesi değerlendirmede tam idrar tahlili, kişinin genel sağlık durumuna göre talep edilebilir. İdrar tahlili, bazı idrar yolu problemleri veya böbreklere dair bulgular hakkında veri sağlar. Eğer anne adayında idrar yolu enfeksiyonu şüphesi, tekrar eden enfeksiyon öyküsü ya da bazı risk faktörleri söz konusuysa doktor idrar kültürü gibi ek incelemelere başvurabilir.
Gebelik Öncesinde Smear veya HPV Testi Yapılır mı?
Rahim ağzı kanseri taramasının zamanı gelmişse hamilelik öncesinde Pap Smear veya HPV testi planlanabilir. Ancak yakın zaman önce yapılmış testler varsa bu testlerin tekrar yapılmasına gerek olmayabilir. Hamilelik planlaması düzenli jinekolojik taramaların aksatılması ya da ertelenmesini gerektirmez. Aksine mevcut tarama takviminin yeniden planlaması için uygun bir fırsattır.
Gebelik Öncesinde Ultrason Yapılır mı?
Jinekolojik ultrasonografi rahim ve yumurtalıkların değerlendirilmesi amacıyla hamilelik öncesi muayenenin bir parçası olabilir. Ultrasonografi ile anne adayının rahim ve yumurtalıklarının yapısal özellikleri değerlendirilebilir, yumurtalık kisti, polip veya miyom gibi durumlar araştırılabilir.
Fakat ultrasonografi her zaman için doğrudan doğurganlığı ölçen bir test değildir. Elde edilen bulgular kişinin adet düzeni, gebelik geçmişi, yaşı veya varsa infertilite şikayetleri ile birlikte değerlendirilmelidir.
Hamilelik düşünen fakat uzun zamandır gebe kalamayan kişilerde rutin kontrollerden farklı olarak doğurganlık değerlendirmesine yönelik daha kapsamlı incelemeler yapılması gerekebilir.
Gebelik Öncesinde Vitamin ve Mineral Testleri Yapılır mı?
Demir, B12, Folat ve D vitamini gibi bazı vitamin ve minerallerin seviyesinin hamilelik öncesinde incelenmesi gerekebilir. Fakat bu testlerin tümünün her anne adayına uygulanması gerekmez. Beslenme şekli, emilim bozuklukları, geçmişte tespit edilmiş vitamin ve mineral eksiklikleri, kronik hastalıklar veya kullanılan ilaçlara göre ek testlerin uygulanmasına karar verilebilir.
Özellikle herhangi bir vitamin ya da mineral takviyesine başlamadan önce mutlaka doktorunuza danışmanız gerekir. Hamilelik öncesinde daha fazla vitamin almanın iyi olacağını düşünmek her zaman için doğru değildir. Hangi takviyelerin hangi dozda kullanılacağı kişiden kişiye farklılık gösterir.
Gebelik Öncesinde Genetik Testler Gerekli midir?
Hamilelik öncesinde genetik testlerin tüm çiftler için uygulanması gerekmeyebilir. Fakat ailede bilinen bir kalıtsal hastalık, tekrar eden gebelik kaybı veya geçmişte kalıtsal bir hastalıkla dünyaya gelen çocuk öyküsü varsa genetik testler gündeme gelebilir. Doktor eğer gerekli görürse çiftlere taşıyıcılık taramaları ya da başka genetik incelemeler uygulayabilir. Fakat unutmamak gerekir ki bu testlerin sonucunun pozitif çıkması çocuğun muhakkak hastalıklı olacağı anlamına gelmez. Test sonuçlarının mutlaka uzman bir hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.
Gebelik Öncesi Uygulanacak Testler Her Kadında Aynı mıdır?
Hayır hamilelik öncesi uygulanması gereken testler kişiye özel olarak planlanır. Örnek vermek gerekirse sağlıklı, jinekolojik taramalarını düzenli olarak yaptıran ve kronik bir hastalığı olmayan bir anne adayına uygulanacak testlerle diyabeti, tiroid hastalığı ve tekrar eden düşük öyküsü bulunan bir anne adayına uygulanacak testler aynı değildir. Hamilelik öncesinde hangi testlerin uygulanacağını etkileyen faktörleri sıralamamız gerekirse:
- Anne adayının yaşı
- Adet düzeni
- Jinekolojik öyküsü
- Geçmiş gebelikleri ve gebelik sonuçları
- Düşük ya da dış gebelik öyküsü
- Kullanılan ilaçlar
- Aşı ve bağışıklık
- Ailede genetik hastalık öyküsü bulunması
- Kronik hastalıklar
- Vitamin ve mineral değerleri
- Enfeksiyon riski
Bu yüzden gebelik planlayan bir anne adayının öncesinde hangi testleri yaptıracağı kadın hastalıkları ve doğum uzmanı bir hekim tarafından kişisel risklere göre belirlenmelidir.
Gebelik Öncesinde Hangi Durumlarda Daha Ayrıntılı Testler Gerekebilir?
Bazı anne adaylarında standart değerlendirmelerin yanı sıra daha kapsamlı tetkikler gerekli olabilir. Özellikle şu durumlarda doktor gebelik öncesi daha kapsamlı değerlendirmelere başvurabilir:
- Tekrar eden düşük öyküsü
- Geçmişte yaşanan dış gebelik durumu
- Geçmişte yaşanan erken doğum ya da gebelik komplikasyonu
- Böbrek, karaciğer veya kalp hastalığının varlığı
- Diyabet, tiroid ya da hipertansiyon gibi hastalıkların varlığı
- Epilepsi gibi düzenli ilaç kullanılmasını gerektiren rahatsızlıklar
- Ailede bazı kalıtsal hastalıkların bulunması
- Genetik ya da yapısal anomalili bebek öyküsü
- Annenin yaşının ileri olmasından kaynaklı riskler
- Uzun süre boyunca korunmasız cinsel ilişkiye rağmen gebelik oluşmaması
Bu gibi hallerde sadece test sonuçlarına bakılarak değerlendirmede bulunulması yeterli olmayabilir. Testlerden elde edilen sonuçlar kişinin tıbbi öyküsü ve muayene bulguları ile birlikte uzman bir hekim tarafından değerlendirilmelidir.
